པར་འདབེས་འཕྲུལ་འཁོར་དང་རིག་རྩལ་བསྐྱར་དར།

ཡོ་རོབ་ལ་མཚོན་ན།པར་འདབེས་འཕྲུལ་འཁོར་ནི་དངེ་རབས་དཔལ་ཡོན་གྱི་སོན་འདབེས་འཕྲུལ་འཁོར་ཞིག་རདེ།དཔ་ེདབེ་ཚོང་ཟོག་ཅན་དུ་གྱུར་ནས་ཤསེ་བྱའི་ཡིད་དབང་འཕྲོག་ཤུགས་སལེ་བ་དང་།ཡི་གེ་ནི་དབང་ཆའི་ལག་ཆ་ཞིག་མིན་པར་མི་ཚང་མས་ངསེ་པར་དུ་ཚང་དགོས་པའི་དངེ་རབས་ཀྱི་སྐད་ཆ་ཞིག་ཡིན།དཔ་ེདབེ་ད་ེམཚོན་བྱདེ་དུ་བྱས་ནས་རིག་གནས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཞིག་ཆགས་པ་བྱདེ་པའམ་ཡང་ན“ཀློག་པ་པོའི་ཐུན་མོང་སྒྲིག་གཞི”ཞིག་ཆགས་པར་བྱདེ་ཀྱི་ཡོད།དཔ་ེདབེ་ཚད་ལྡན་དང་སྤྱི་དམངས་ཅན་དུ་འགྱུར་བ་དསེ་མི་རིགས་དང་རྒྱལ་ཁབ་མི་འདྲ་བའི“ཡིག་སྐད་རིགས”ཐོན་ཞིང་།མཁས་མཆོག་རྣམས་ལ་ཏིང་སྐད་མགྱོགས་མྱུར་ཉམས་ཏ་ེའཛམ་གླིང་གི་སྐད་དང་།ཧྥ་རན་སིའི་ཡི་གེའཇར་མན་གྱི་ཡི་གདེབྱི་ཐ་ལིའི་ཡི་གེསི་ཕན་གྱི་སྐད་སོགས་ཀྱི་ཐོག་ནས་ཡང་རྩརེ་འཛེག་ཐུབ་པ་བྱུང་ཡོད།1539ལོར་ཧྥ་རན་སིའི་སྐད་ཀྱིས་ལ་ཏིན་སྐད་ཀྱི་ཚབ་བྱས་པ་ད་ེཧྥ་རན་སིའི་གཞུང་ཕྱོགས་ཀྱི་སྐད་དུ་གྱུར་པ་དང་།དོན་དངོས་སུ་ཡོ་རོབ་གླིང་གི་སྤྱི་སྤྱོད་ཡི་གརེ་གྱུར།《མཐའ་མཇུག་གི་ཤསེ་ཡོན་ཅན》ཞསེ་པའི་ནང་ལ་སརེ་ཡ་ཀོ་པིས་ཆོས་རའི་ནང་གི་ལ་ཏིན་སྐད་ཀྱི་རྣམ་པ་དང་སྤྱིར་བཏང་མང་ ཚོགས་ཀྱི་ཡུལ་སྐད་དར་བ་ད་ེརིག་རྩལ་བསྐྱར་དར་སྐབས་ཀྱི་ཁྱབ་སྤལེ་བྱདེ་སྟངས་ཀྱི་འགྱུར་ལྡོག་གལ་ཆ་ེཤོས་སུ་བརྩིས་ཡོད།“རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གི་དབང་སྒྱུར་པར་ཐུན་མོང་གི་རིག་གནས་ཀྱི་རྒྱབ་ལྗོངས་འདོན་སྤྲོད་བྱདེ་མཁན་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཤསེ་ཡོན་ཅན་ཕུལ་བྱུང་ཅན་རྣམས་རིམ་བཞིན་སྔར་ལས་ཁ ་རི་ཁ་ཐུག་དང་།ཤུགས་རྐྱནེ་སྔར་ལས་ཆ་ེབའི་འབྱོར་ལྡན་གྲལ་རིམ་གྱིས་དའེི་ཚབ་བྱས་པ་དང་།འགྱུར་ལྡོག་དའེི་དབང་གིས་མི་རིགས་ཁག་གི་སྐད་ཡིག་གིས་རྒྱལ་ཁབ་ད་ེགའི་རྒྱུན་ལྡན་གྱི་ལས་དོན་ཁྲོད་དུ་ལ་ཏིན་སྐད་ཡིག་གི་ཚབ་བྱས་པ་མ་ཟད།ཐ་ན་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་གསར་ཤོས་ཀྱི་ཁྲོད་ དུའང་རྗསེ་མ་དའེི་ཚབ་བྱས་པ་རེད།”

མི་ནི་སྐད་ཡིག་དང་དྲན་ཤསེ་ཀྱི་དབང་གིས་མི་རིགས་མི་འདྲ་བར་དབྱ་ེཞིང་།སྐད་ཡིག་གི་ཆསེ་མངོན་གསལ་གྱི་དོན་སྙིང་ནི་མིའི་དབྱ་ེམཚམས་འབྱདེ་པ་ད་ེཡིན། སྐད་རིགས་ནི་མི་རིགས་ཤིག་གི་ཐུན་མོང་གི་གཅསེ་ནོར་དང་རིག་གནས་ཀྱི་གསང་རྟགས་ཡིན་པ་དང་།ད་ེནི་“སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་བློ་གྲོས་དང་ཐུན་མོང་གི་རང་བརྩིའི་འ བྱུང་ཁུངས་”ཡིན་ཞིང་།སྐད་རིགས་ལས་གྲུབ་པའི་རིགས་རྒྱུད་ཀྱི་ངོས་འཛིན་གཅིག་མཐུན་གྱི་རྨང་གཞི་གལ་ཆནེ་ཞིག་ཡིན།པར་འདབེས་འཕྲུལ་འཁོར་ནི་ཆིན་ཧྲི་ཧོ ང་གི་གཟབ་ནན་ཡིན་པའི་སྲིད་འཛིན་ལམ་ལུགས་ལས་ཡི་གེ་དང་སྐད་ཡིག་གཅིག་གྱུར་ཡོང་སླ་བ་ཡོད།པར་འདབེས་ལག་རྩལ་གྱིས་སྐད་ཆའི་ཚོགས་སྤྱིའི་བར་གྱི་ བཀག་རྒྱ་ཇ་ེདྲག་ཏུ་བཏང་སྟ།ེགྱང་ནང་གི་སྐད་ཡིག་ཚད་ལྡན་ཅན་དང་།ངོ་བོ་གཅིག་མཚུངས་ཅན་དུ་བཏང་སྟ།ེཡུལ་སྐད་ཀྱི་མི་མཐུན་ས་ཆུང་ངུ་ད་ེམདེ་པར་བཟོ ས།པར་འདབེས་དབེ་ལ་དྲན་ཤསེ་ཀྱི་འགན་འཁྲི་ཞིག་སྤྲད་ཡོད་པ་དང་།བསྐྱར་དཔར་དང་ལྟ་ཀློག་འབོར་ཆནེ་བྱས་པ་བརྒྱུད་མཉམ་སྡབེ་དྲན་ཤསེདང་མཉམ་སྡབེ་ ཀྱི་འདུ་ཤསེ་གྲུབ་ཡོད།པིན་ཉི་ཏི་ཁ་ེཐ·ེཨན་ཏ་ེསན་གྱིས་དངེ་རབས་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས“པར་འདབེས་མ་རྩ་རིང་ལུགས”ལ་བརྟནེ་ནས་མི་རིགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་དབང་སྒྱུ ར་མངོན་འགྱུར་བྱུང་བ་དང་།པར་འདབེས་མ་བྱས་པའི་རྐྱནེ་གྱིས་དྲིལ་བསྒྲགས་མ་བྱས་ན་མི་རིགས་རིང་ལུགས་མདེ་ཅསེ་གསུངས།“པར་འདབེས་མ་རྩ་རིང་ལུགས ་ཀྱིས་མཚམས་སྦྱོར་བྱས་ཏ།ེ1500ལོ་ནས་1800ལོའི་བར་དུ་གྲུ་གཟིངས་བཟོ་བ་དང་།མཚོ་འགྲུལ།ཆུ་ཚོད་བཟོ་བ།ས་རིས་འབྲི་ཐབས་སོགས་ཀྱི་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་རིམ་གྱིས ་གསོག་འཇོག་བྱས་པའི་ཚན་རྩལ་གསར་གཏོད་ཀྱིས་སྟོང་བསམ་འདྱི་མངོན་འགྱུར་བྱདེ་ཐུབ་པར་གྱུར།”འདི་ལྟར་བཤད་ཆོག་པ་སྟ།ེརིག་རྩལ་བསྐྱར་དར་མ་བྱུང་བའི་སྔོན་ལ།ཡོ་རོབ་གླིང་དུ་མི་རིགས་རིང་ལུགས་མདེ་པ་དང་།མི་རིགས་རིང་ལུགས་ནི་པར་འདབེས་ལག་རྩལ་གྱི་“འབར་གས་”ཀྱི་འབྲས་བུ་ཁོ་ན་ཡིན།པར་སྐྲུན་ཁྲོམ་ར་ནས་བྲིས་པའི་སྐད་ཡིག་གི་དབྱ་ེམཚམས་ལས་གསོན་ཉམས་དོད་པའི་མི་རིགས་ཀྱི་དབྱ་ེམཚམས་སྔར་ན་མདེ་པའི་སྒོ་ནས་མངོན་པ་བྱས་ཡོད།

དུས་རབས་16པ་ནས་18པའི་བར་དུ།པར་འདབེས་ལག་རྩལ་གྱིས་ཡོ་རོབ་གླིང་གི་མི་སྒརེ་དང་ཐུན་མོང་གི་འཚོ་བ་བསྒྱུར་ཏ།ེཡོ་རོབ་གླིང་གི་སྤྱི་ཚོགས་དང་རིག་གནས་ལ་འགྱུར་ལྡོག་ཟབ་མོ་བཟོས།སྲིད་གཞུང་གིས“སྔོན་ཆད་རྙོག་འཛིང་ཆེ་བའི་ལག་བྲིས་བྱདེ་ཐབས་ལ་བརྟནེ་ནས་དཔོན་རིགས་ དང་འབྲལེ་གཏུག་བྱདེ་ཀྱི་ཡོད།ད་ལྟ་མགྱོགས་མྱུར་ངང་པར་འདབེས་ཡིག་སྨར་སྤྱད་ད་ེདམག་བརྡ་གཏོང་བ་དང་།དམག་འཁྲུག་གི་གནས་ཚུལ་ཁྱབ་བསྒྲགས།བསྒྲགས་ཡིག་སྤལེ་བ་མ་ཟད།དྲིལ་བསྒྲགས་དབེ་ཀྱི་རྣམ་པའི་ཐོག་ནས་རྩོད་གླངེ་བྱདེ་ཀྱི་ཡོད།ཁོང་ཚོས་བྱ་ཐབས་ད་ེདག་ལ་བརྟནེ་ནས་ སམེས་ཁམས་ཀྱི་དམག་འཐབ་ལ་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་པ་བྱདེ་ཀྱི་ཡོད”ཅསེ་བཤད།དཔར་འདབེས་ལག་རྩལ་གྱིས་ཆབ་སྲིད་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱདེ་ཐུབ་པར་བྱས།དའེི་ཐོག་ནས་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་པ་མི་འདྲ་བ་དཔརེ་ན།རྒྱལ་པོ་དང་སྐུ་དྲགཆོས་ཚོགས་དང་རྒྱལ་ཁབ་བཅས་བར་གྱི་ཁྱད་པར་མངོན་ཞིང་།ཁྱད་ པར་ད་ེདག་གིས་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ཏང་ཤོག་མི་འདྲ་བ་ཆགས་པར་རྨང་གཞི་བཏིང་ཡོད།དཔར་འདབེས་རྒྱུ་ཆ་མང་ཚོགས་ཀྱི་ཁྲོད་དུ་བཀྲམ་ཆོག་པ་དང་།བལྟས་ཚོད་ཀྱིས་སྣང་མདེ་དུ་བསྐྱུར་བའི་མི་ད་ེཚོར་ཤུགས་རྐྱནེ་ཐབེས་ནས།སྤྱི་ཚོགས་ཚོགས་པ་ག་ག་ེམོ་ཞིག་ལ་ཞུགས་འགོ་བརྩམས་ཆོགད་ེལྟར་ ཡིན་ན།ས་ཁམས་དབྱ་ེམཚམས་ཀྱིས་བཅད་པའི་མི་ཚོགས་ཀྱིས་ཐུན་མོང་གི་ངོས་འཛིན་ཆགས་ཐུབ་པ་དང་།ཐུན་མོང་གྱི་ཐོབ་ཐང་ཡང་ཐོབ་ཐུབ།

པར་སྐྲུན་གྱི་དུས་རབས་སུ་བསླབེས་རྗསེ།ཤསེ་བྱ་བརྗ་ེརསེ་ཀྱི་མྱུར་ཚད་ཇ་ེམགྱོགས་སུ་སོང་བ་དང་།ཆ་འཕྲིན་ཁྱབ་སྤལེ་གྱི་ཁྱབ་ཁོངས་མགྱོགས་མྱུར་ངང་ཇ་ེཆརེ་སོང་།གཞི་རྒྱ་ཆ་ེབའི་པར་སྐྲུན་བྱས་པའི་གོང་ཁའེི་དཔ་ེདབེ(ལྷག་པར་དུ《དམ་པའི་གསུང་རབ》)ཀྱིས་མང་ཚོགས་ཀྱི་སློབ་གསོ་ལ་སྐུལ་འདདེ་བྱས་ཤིང་ཡིག་སྦྱོང་བའི་མི་གྲངས་ཀྱང་ཇ་ེམང་དུ་ཕྱིན།སྐྱ་ེཁུངས་ཐ་ཤལ་ཡིན་པའི་མི་མང་པོ་ཞིག་གིས་དཔ་ེཀློག་དང་སློབ་གསོ་ལ་བརྟནེ་ནས་ཁོ་ཚོའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གོ་གནས་བསྒྱུར་ཡོད་པ་དང་།མང་ཚོགས་ད་ེདག་རྗསེ་སུ་བྱུང་བའི་སྤྱི་ཚོགས་འཕོ་འགྱུར་རབ་དང་རིམ་པའི་སྟོབས་ཤུགས་གཙོ་བོ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད་པ་རདེ།དུས་རབས་16པའི་དུས་སྟོད་དུ་རིམ་གྲས་ཁག་གི་དཔ་ེཆ་ཉར་བའི་བསྡུར་ཚད་ལ་འགྱུར་ལྡོག་ཆནེ་པོ་ད་ེཙམ་མདེ་ཀྱང་དཔ་ེཆ་ཉར་ཚད་ལྡབ་གཅིག་འཕར་ཡོད་པ་རདེ།སྨན་པའི་ཆ་སྙོམས་དབེ་གྲངས་26ནས་62བར་མང་དུ་ཕྱིན་པ་དང་།ཁྲིམས་རྩོད་པའི་དབེ་25ནས་55བར་མང་དུ་ཕྱིན་པ།ཚོང་པ4ནས་10བར་མང་དུ་ཕྱིན་པ།འཁལེ་འཐག་བཟོ་པའི་དབེ་ད་ེསྔའི་དབེ་1ནས་དབེ་4བར་མང་དུ་ཕྱིན་ཡོད། པར་སྐྲུན་ལག་རྩལ་གྱིས་སྔར་ན་མདེ་པའི་དཔ་ེདབེ་གསར་པའི་ཚོང་ར་ཞིག་གསར་གཏོད་བྱས་ཡོད་པ་དང་།དུས་མཚུངས་སུ་ལས་རིགས་རྩོམ་པ་པོའི་ཁྱུ་ཚོགས་ཀྱང་སྐྱ་ེབཞིན་ཡོད།བམ་པོ་འདིའི་ཤོག་ངོས་141པ་ནས་144པའི་བར་ལ་གསལ།སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་དུས་རབས་སུ་མི་སྒརེ་གྱི་ཐོབ་ཐང་ལ་བརྟནེ་ནས་རྩོམ་པ་པོར་རོགས་སྐྱོར་བྱདེ་མཁན་སྐུ་དྲག་རྣམས་ནི་རྩོམ་འབྲི་བའི་དགོས་ངསེ་ཀྱི་སྔོན་འགྲོ་ཞིག་མ་ཡིན་པར།མ་རྩ་ཅན་གྱི་པར་འདབེས་ཚོང་པ་རྣམས་སྣང་མདེ་དུ་འཇོག་མི་རུང་བའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་སྟོབས་ཤུགས་ཤིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད།ཐོག་མའི་མ་རྩའི་རིང་ལུགས་ཀྱི་དཔ་ེམཚོན་རྣམ་པ་ཞིག་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་དཔ་ེདབེ་པར་སྐྲུན་དཔ་ེསྐྲུན་ལས་རིགས་ཀྲའོ་ཞིན་ནས་འགོ་བརྩམས་ཏ།ེ“འབྱོར་ལྡན་མ་རྩ་ཅན་གྱིས་ཚོད་འཛིན་བྱས་པའི་ཐོན་ལས་རླབས་པོ་ཆ”ེཞསེ་པ་ད་ེཡིན།

“པར་འདབེས་ལག་རྩལ་གསར་པ་ཐོན་ནས་ཡུན་རིང་མ་སོང་བར།པར་འདབེས་ཁང་ནི་ནམ་མཁའ་གཡའ་དག་པའི་སྐར་ཚོགས་ཀྱིས་ཁྱབ་པ་དང་མཚུངས།”གལ་ཏ་ེཀུའུ་ཏངེ་པའོ་ཡིས་པར་འདབེས་ལག་རྩལ་གསར་གཏོད་བྱས་ཡོད་ཅསེ་བཤད་ན།ད་ེནི་ཉི་ཀུའུ་ལ·ཀྲན་སནེ་གྱིས་“དཔ་ེསྐྲུན་”གསར་གཏོད་བྱས་ཡོད་ཅསེ་བཤད་ཆོགདཔ་ེསྐྲུན“དཔ་ེསྐྲུན”ནི་དབེ་བརྒྱ་ལྷག་ནས་སྟོང་ཕྲག་དུ་མར་གྱུར་ནས་མགྱོགས་མྱུར་ངང་ཚོང་ལས་ཀྱི་གཞི་ཁྱོན་ཆགས།དཔ་ེདབེ་དའེི་མདུན་དུ་ཀློག་པ་པོ་མི་གཅིག་གམ་ཡང་ན་མི་ཚོགས་ཤིག་ཡོད་པ་ཙམ་མ་ཡིན་པར།ལག་བྲིས་དཔ་ེདབེ་དང་བསྡུར་ན་དཔ་ེསྐྲུན་གྱིས་དཔ་ེདབེ་ལ་སྤྱི་པའི་གཤིས་ཀ་སྦྱིན་ཡོད།1458ལོར།དངུལ་སྒོར་ལུགས་རྒྱག་མཁན་གྱི་ཀྲན་སནེ་མ་ེདབྱིན་ཚི་རུ་པར་འདབེས་སློབ་སྦྱོང་བྱདེ་དུ་སོང་།1469ལོར།ཁོང་གིས་ཀུའུ་ཏངེ་པའོ་པར་འདབེས་འཕྲུལ་འཁོར་ལ་བརྟེན་ནས་ཝ་ེཉི་སིར་པར་འདབེས་བཟོ་གྲྭ་དང་པོ་བཙུགས།1480ལོར་སླབེས་སྐབས།དབྱི་ཐ་ལིར་པར་ཁང་50ཡོད་པ་དང་།སྐབས་དརེ་འཇར་མན་དུ་པར་ཁང་30ལས་མདེ།དུས་རབས་15པའི་དུས་མཇུག་ཏུ།ཝ་ེཉི་སི་ཁོ་ནར་པར་འདབེས་བཟོ་གྲྭ་417ཡོད་པ་དང་།ཀྲན་སནེ་ཝ་ེཉི་སི་དང་དབྱི་ཐ་ལི།ཐ་ན་ཡོ་རོབ་གླིང་ཡོངས་ཀྱི་དཔེ་སྐྲུན་ཚོང་པ་ཆ་ེཤོས་སུ་གྱུར།དའེི་སྐབས་སུ།མི་ཚུལ་རིང་ལུགས་པ་མང་པོ་ཞིག་མཉམ་དུ་འཛོམས་ནས་ལ་ཏིན་ཡི་གེ་དང་།ཞི་ལའི་ཡི་གེཞི་པོ་ལའ་ེཡི་གེ་བཅས་ཀྱི་ཕྱག་བྲིས་ལ་ཞིབ་ལྟ་དང་བཟོ་བཅོས་བྱས།ཁོ་ཚོས་ལགེས་སྒྲིག་བྱས་པའི་གནའ་རབས་ཀྱི་གསུང་རབ་བརྒྱུད་ད་ེམྱུར་དུ་པར་སྐྲུན་ཚོང་ལས་ཀྱི་སྟོན་མོ་ཆནེ་པོ་ཞིག་ཏུ་གྱུར།པར་དུ་བཏབ་པའི་དཔ་ེཆ་འདི་དག་ནི་ཀུའུ་ཏངེ་པའོ་ཡི་དམ་པའི་གསུང་རབ་ལྟར་ཆ་ེཞིང་གསར་དུ་བཞངེས་པའི་དངོས་རྫས་རྩ་ཆནེ་ཞིག་མ་ཡིན་པར།མི་ཚང་མས་ཉོ་ཐུབ་པའི་དབེ་ཆུང་ཆུང་ཞིག་ཡིན་པས།རིམ་པ་ཆསེ་མང་བའི་དགའ་བསུ་ཐོབ།

ཚོང་གྲུ་དབང་མཁན་གྱི་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན་པ་ལས་ས་ཞིང་དབང་མཁན་གྱི་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་མིན།ཝུའ་ེཉི་སི་ནི་འབྱོར་ཕྱུག་རང་དབང་གི་མཁར་རྫོང་རྒྱལ་ཕྲན་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན།ཝུའ་ེཉི་སིའི་ཚོང་ལས་དར་རྒྱས་ཧ་ཅང་ཆནེ་པོ་ཡོད་པ་མ་ཟད།ད་དུང་ཡོ་རོབ་གླིང་ནས་གཏམ་བརྗོད་ཀྱི་རང་དབང་ཡང་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ཡོད།ད་ེནི་ཧ་ལམ་ཆོས་ལུགས་ཤན་འབྱདེ་པའི་ཕྱི་ཡི་ཡུལ་དུ་གྱུར་ཡོད།རོ་མ་གོང་མའི་རྒྱལ་ཁབ་ཤར་མའི་ཆགས་གྲུབ་ཀྱིས་ཤསེ་ཡོན་ཅན་འབོར་ཆནེ་གནས་དེར་ཡུལ་གྱར་དུ་སོང་བ་དང་།ཆོས་ཚོགས་ཀྱིས་བཀག་སྡོམ་བྱས་པའི་ཡིའུ་ཐའ་ེདང་།གནའ་བོའི་ཀ་ེརི་ས།ེརོ་མ།ཨ་རབ་བཅས་ཀྱི་གནའ་བོའི་གསུང་རབ་དག་ཀྱང་གནས་དརེ་བསྐྱར་དུ་མཐོང་གི་ཡོད།“སྒྱུ་རྩལ་ཡོད་ཚད་སོར་འཇོག་བྱདེ་པའི་སྒྱུ་རྩལ་”ཡིན་པའི་ཆ་ནས།པར་འདབེས་ལག་རྩལ་གསར་གཏོད་བྱས་པའི་དུས་སུ་འཁེལ་བ་དང་།ཡོ་རོབ་ཉིད་“རིག་རྩལ་བསྐྱར་དར་”ཞསེ་འབོད་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ལས་འགུལ་ཞིག་གི་ནང་དུ་དར་རྒྱས་འབྱུང་འགོ་ཚུགས། ལོ་རྒྱུས་ཐོག་རིག་གནས་མི་འདྲ་བའི་བར་གྱི་འབྲལེ་བ་ནི་མིའི་རིགས་ཡར་ཐོན་ཡོང་བའི་ལམ་ཚད་རྡོ་རིང་ཞིག་ཡིན་པ་ར་འཕྲོད་བྱུང་ཡོད།ཀ་ེརི་ས་ེཡིས་ཨ་ེཅིབ་ལ་སློབ་སྦྱོང་དང་།རོ་མ་ཡིས་ཞི་ལའི་ས་ནས་སློབ་སྦྱོང་།ཨ་རབ་པས་རོ་མ་གོང་མའི་རྒྱལ་ཁབ་ལ་སློབ་སྦྱོང་།དུས་རབས་བར་མའི་ཡོ་རོབ་གླིང་གིས་ཨ་རབ་པའི་ས་ནས་སློབ་སྦྱོང་།རིག་རྩལ་བསྐྱར་དར་དུས་སྐབས་ཀྱི་ཡོ་རོབ་གླིང་གིས་པའ་ེཀྲན་ཐིན་ལ་སློབ་སྦྱོང་བཅས་བྱདེ་མྱོང་ཡོད། “རིག་རྩལ་བསྐྱར་དར”ཞསེ་པ་ད་ེདབྱི་ཐ་ལིའི་སྐད་ནང་(Rinascimento)དུ་“བསྐྱར་སྐྱསེ”(ri)དང་“སྐྱསེ་པ”(nascere)ལས་གྲུབ་པ་ཞིག་ཡིན།ད་ེནི་དོན་དངོས་ཐོག་ཀ་ེརི་ས-ེ རོ་མའི་གནའ་བོའི་རིག་གནས་བསྐྱར་དུ་བྱུང་བ་”དང་“འཛམ་གླིང་དང་མིའི་རིགས་ལ་འཚོལ་ཞིབ་བྱས་པ་”ཞསེ་པ་ད་ེཡིན།མིའི་རིགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་གི་འབྱོ ར་ལྡན་གྲལ་རིམ་གྱི་བསམ་བློའི་བཅིངས་འགྲོལ་ལས་འགུལ་ཐངེས་དང་པོ་ཡིན་པའི་ངོས་ནས་རིག་རྩལ་བསྐྱར་དར་གྱིས་དུས་རབས་བར་མའི་དགོང་མོའི་ཅོང་བརྡ ་བཏང་བ་དང་དངེ་རབས་ཀྱི་དུང་བརྡ་བཏང་ཡོད།སྨི་ལན་ཏོ་ལའི་《མིའི་ལ་རྒྱ་སྨྲ་བ་》མཚོན་བྱདེ་དུ་བྱས་ཏ།ེདུས་རབས་14པ་ནས་16པའི་བར་དུ་རིག་རྩལ་ བསྐྱར་དར་གྱིས་མི་ཚུལ་རིང་ལུགས་དར་སྤལེ་བྱས་པ་དང་།“མི་གཤིས་”ཀྱིས་“ལྷ་གཤིས་”ལ་ངོ་རྒོལ་དང་།“འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་”གིས་“ལྷ་དབང་”ལ་ངོ་རྒོལ་བྱས་པས།མི་གཤིས་དང་རང་དབང་གི་དངེ་རབས་སྐྱ་མདའ་ཐོག་མ་ད་ེབསུས་པ་རདེ།ད་ེནི་མིའི་རིགས་ཀྱིས་གཏན་ནས་བརྒྱུད་མྱོང་མདེ་པའི་ཆསེ་རླབས་ཆ་ེཞིང་ཡར་ཐོན་གྱི་འཕོ་འགྱུར་ཞིག་ཡིན་པ་དང་།ད་ེནི་བསམ་གཞིགས་ཀྱི་ནུས་པ་དང་།སྤྲོ་སམེས།གཤིས་རྒྱུད་བཅས་ཀྱི་ཐད་དང་།ཤསེ་ཡོན་སྣ་འཛོམས་དང་ཤསེ་ཡོན་ཕུན་སུམ ་ཚོགས་པའི་ཐད་ཀྱི་མི་ཆནེ་གྱི་དུས་རབས་ཤིག་རདེ།”“རིག་རྩལ་བསྐྱར་དར་གྱི་སྐར་མ་ཆནེ་པོ་གསུམ་”ཞསེ་གྲགས་པའི་ཏན་ཏིང་དང་།པི་ཐ་ེལ་ཁ།ེཔོ་ཅ་ཆིའུ་ བཅས་ནི་ཁ་སྐད་དང་སྙན་ངག་ཅན་གྱི་རྩོམ་འབྲི་ལ་བརྟནེ་ནས་དབྱི་ཐ་ལི་ནས་འགོ་བརྩམས་ཏ་ེད་ེསྔའི་པར་འདབེས་དུས་རབས་ཀྱི་ལྟ་ཀློག་གི་ཚ་རླབས་ཤིག་འཕྱུ ར།ཞསེ་གསུངས་ཡོད།“རིག་རྩལ་བསྐྱར་དར་གྱི་སྐར་མ་ཆནེ་པོ་གསུམ་”ཞེས་འབོད་པའི་ཏན་ཏིང་དང་།པི་ཐ་ེལ་ཁ།ེཔོ་ཀྱ་ཆིའུ་བཅས་ནི་ཁ་སྐད་དང་སྙན་ངག་ ཅན་གྱི་རྩོམ་འབྲི་ལ་བརྟནེ་ནས་ད་ེསྔའི་པར་འདབེས་དུས་རབས་ཀྱི་ལྟ་ཀློག་གི་ཚ་རླབས་ཤིག་འཕྱུར།གནའ་བོའི་རོ་མའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་《དངོས་གཤིས་སྨྲ་བ》ཞསེ་པ ་ནི་༡༤༡༧ལོར་བསྐྱར་དུ་མཐོང་ཞིང་།དསེ་དར་སྤལེ་གཏོང་བའི་མ་རྡུལ་གྱི་དངོས་གཙོ་སྨྲ་བ་དང་།ཀུན་རྫོབ་དང་མིའི་ཁས་ལནེ་པ།ད་ལྟའི་འཇིག་རྟནེ་གྱི་སྤྲོ་སྣང་དོ ན་གཉརེ་བཅས་ཀྱིས་ཐད་ཀར་རིག་རྩལ་བསྐྱར་དར་གྱི་འགོ་བརྩམས་ཡོད།“ཡོ་རོབ་གླིང་བྱང་མའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་རིག་གནས་སྣང་ཚུལ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་བསམ་བློ་བ ་ཚང་མའི་ཁྲོད་དུ་སྐད་གྲགས་ཆ་ེཤོས་ནི་དབྱི་ལ་སི་མོ་ཡིན་ཤས་ཆ།ེདའེི་ནང་གི་རྒྱུ་རྐྱནེ་ཧ་ཅང་མང་པོ་ཞིག་ནི་དབྱི་ལ་སི་མོའི་བརྩམས་ཆོས་པར་སྐྲུན་འབོར་ཆེན་བྱས་པ་མ་ཟད།འཛམ་གླིང་གི་ས་ཕྱོགས་གང་སར་ཁྱབ་གདལ་དུ་བཏང་བ་ལས་བྱུང་བ་རདེ།”[263]1516ལོར་དབྱི་ལ་སི་མོ་ཡིས་《དམ་པའི་གསུང་རབ་》ལག་བྲིས་མ འི་པར་གཞི་རྩོམ་སྒྲིག་ཞིབ་ཚགས་བྱས་པ་བརྒྱུད་རྗསེ་རབས་པས་དབང་ཆར་གྱུར་པའི་ལ་ཏིན་ཡི་གེའི་《དམ་པའི་གསུང་རབ་》པར་སྐྲུན་བྱས་པ་རདེ།”[263]ཞསེ་ དང་།1516ལོར་དབྱི་ལ་སི་མོ་ཡིས་《དམ་པའི་གསུང་རབ་》ཅསེ་པའི་པར་གཞི་མང་པོ་ཞིག་རྩོམ་སྒྲིག་ཞིབ་ཚགས་བྱས་པ་བརྒྱུད།རྗསེ་རབས་པས་དབང་ཆར་གྱུར་ པའི་ལ་ཏིན་ཡི་གེའི་《དམ་པའི་གསུང་རབ་》པར་སྐྲུན་བྱས་པ་རདེ། དུས་རབས་14པའི་སྐབས་ཡོ་རོབ་གླིང་དུ་སྐད་གྲགས་ཆ་ེཤོས་ཀྱི་བྲིན་ཁ་རྒྱུག་པའི་དཔ་ེདབེ་ནི་པོ་ཀྱ་ཆིའུ་ཡི་《ཉིན་བཅུའི་གླངེ》ཞསེ་པ་ད་ེཡིན།ཡོ་རོབ་གླིང་དུ་ཡང་ དཔ་ེདབེ་ཉིས་སྟོང་ཙམ་ལས་མདེ།དུས་རབས་གཅིག་གི་རྗསེ་སུ་པར་འདབེས་འཕྲུལ་འཁོར་ཡོད་པའི་དབང་གིས་དབྱི་ཐ་ལིའི་ས་ཆ་ཁོ་ནར་དཔ་ེདབེ་ཁྲི་750ལྷག་ཙ མ་ཡོད།ལོ་རྒྱུས་ཐོག་གི་མང་ཚོགས་དཔ་ེསྐྲུན་ལས་རིགས་ཀྱིས་སྐུལ་འདདེ་གཏོང་ཐངེས་དང་པོའི་བསམ་བློའི་ལས་འགུལ་ཞིག་ཡིན་པའི་ངོས་ནས་མི་ཚུལ་རིང་ལུག ས་ཀྱི་བསམ་བློ་སྔར་བྱུང་མྱོང་མདེ་པའི་མྱུར་ཚད་ཐོག་ནས་སྔར་བྱུང་མྱོང་མདེ་པའི་མི་ཚོགས་མང་པོའི་ཁྲོད་ཁྱབ་ཡོད།པར་འདབེས་ལག་རྩལ་གྱིས་ཡི་གེ་མིའི་སམེ ས་སུ་གཏིང་ཟབ་པོར་ཟུག་པར་བྱས་ཡོད།”དཔ་ེདབེ་ཀྱིས་སྤྱི་པའི་སྐོར་གྱི་སྐད་ཆ་གཟབ་ནན་མང་པོ་འདོན་སྤྲོད་བྱས་ཡོད་པས།མི་རྣམས་ཀྱི་བསམ་བློའི་འདུ་ ཤསེ་རིམ་བཞིན་འགྱུར་ལྡོག་བཏང་བ་དང་།ཁ་ེདབང་དང་།འདྲ་མཉམ།རང་དབང་བཅས་ལ་མི་རྣམས་ཀྱིས་ཡོངས་ཁྱབ་ཏུ་དོ་སྣང་བྱདེ་ཀྱི་ཡོད།པར་འདབེས་ལག་ རྩལ་ཡོད་པས།བསམ་བློ་མགྱོགས་མྱུར་ངང་ཁྱབ་སྤལེ་བྱདེ་ཐུབ།དཔ་ེདབེ་ཀྱི་ཤུགས་རྐྱནེ་ནི་མང་ཆ་ེབའི་ལྟ་བ་ལས་གཏིང་ཟབ་པ་དང་རྒྱ་ཆ་ེབར་འདོད།དཔ་ེདབེ་ལ ས་དངེ་རབས་ཀྱི་ངོས་འཛིན་གཅིག་མཐུན་བྱུང་བ་དང་།སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ངོས་འཛིན་གཅིག་མཐུན་བྱུང་ཡོད།དངེ་རབས་ཀྱི་མི་རྣམས་ཀྱིས་རང་ཉིད་ནི་ཀུན་སྤྱོད་བཟང་ བའི་འཇིག་རྟནེ་ཞིག་ཏུ་འཚོ་བ་སྐྱལེ་བཞིན་ཡོད་པ་དང་།དཔ་ེདབེ་ཀྱི་དབང་གིས་ཆགས་པ་དང་ལགེས་བཅོས་བྱུང་བའི་འཇིག་རྟནེ་ཞིག་ཏུ་འཚོ་བ་སྐྱལེ་བཞིན་ཡོ ད་པར་ཡིད་ཆསེ་བརྟན་པོ་བྱདེ་ཀྱི་ཡོད།“རིག་རྩལ་བསྐྱར་དར་ནས་ད་ལྟའི་བར་དུའང་དར་བཞིན་ཡོད།དཔ་ེཆ་པར་འདབེས་ལག་རྩལ་རྨང་གཞིར་བྱས་པའི་རིག་ གནས་ནི་ང་ཚོས་རྒྱུན་འཛིན་བྱས་པའི་ཚད་འཇལ་ཐབས་བྲལ་བའི་རྒྱུ་ནོར་ཧ་ཅང་ཆནེ་པོ་ཞིག་ཡིན།”ཞེས་དང་།“རིག་རྩལ་བསྐྱར་དར་ནས་ད་ལྟའི་བར་ དུའང་དར་བཞིན་ཡོད། པར་སྐྲུན་དཔ་ེདབེ་དང་ཀློག་པ་པོ་ཉིན་ར་ེབཞིན་ཇ་ེམང་དུ་སོང་བ་དང་བསྟུན་ནས་ལ་ཏིན་ཡི་གེ་ལྷ་སྟགེས་སུ་ལྷུང་ཞིང་།གནའ་བོའི་རོ་མའི་ཨང་ཀིའི་ཚབ་བྱས་པ ་ནི་ཨ་རབ་ཀྱི་ཨང་ཀིའི་ཚབ་བྱས་པ་དང་།རིག་གཞུང་གི་དབང་ཆ་རིམ་གྱིས་ཆོས་ཚོགས་ནས་ཀུན་རྫོབ་སྤྱི་ཚོགས་སུ་གྱུར་ཅིང་།ཆོས་ལུགས་ཀྱི་བརྩམས་ཆོས་ཀྱ ང་མི་ཆོས་རིག་པའི་བརྩམས་ཆོས་ཀྱིས་ཚབ་བྱས་པ་རདེ།གནའ་བོའི་ཀ་ེརི་སའེི་གྲངས་རིག་མཁས་པ་ཨོའུ་ཅི་ལི་ཏའེི་《དབྱིབས་རྩིས་མ་དཔེ》ནི་ལོ་ཙཱའི་སྐད་ཆ་ཆསེ་ མང་ཞིང་དཔར་ཚད་ཆསེ་ཆ་ེབའི་དཔ་ེཆ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད་ལ།ད་ེནི་འཇིག་རྟནེ་པའི་《དམ་པའི་གསུང་རབ》ལས་གཞན།ཨོའུ་ཅི་ལི་ཏསེ་གསར་སྐྲུན་བྱས་པའི་“སྤྱི་ སྲོལ་ཅན་གྱི་ཐབས་ལམ”ནི་ཤསེ་རིག་གི་གསར་བརྗ་ེཞིག་ཡིན་པ་གདོན་མི་ཟའོ།།གནའ་བོའི་ཀ་ེརི་སའེི་གྲངས་ལུགས་འཕྲདེ་གཞུང་དྲ་རྒྱ་ཡིས་སའི་གོ་ལའི་ཕྱི་ངོས་ཁྱོ ན་ཡོངས་ནས་ཁབེས་པར་མངོན་འགྱུར་བྱུང་།གནས་དང་བར་ཐག་ལ་མཚན་ཉིད་ནན་མོ་བཞག་པ་འདིས་རྩིས་རིག་གི་ངོ་མཚར་མངོན་ཡོད།རྒྱ་མཚོ་དུས་ད་ེནས་ བཟུང་གཏིང་ཟབ་པ་ཞིག་མ་རདེ།ཉམས་མྱོང་ནམ་ཞིག་ཕྱོགས་སྡོམ་བྱས་ན།སློབ་སྦྱོང་ལ་སྔར་ལས་ཕན་ནུས་ལྡན།1494ལོར།དབྱི་ཐ་ལིའི་ཆོས་པ་ཕ་ཆའོ་ལིས་《གྲངས་རིག་ཀུན་འདུས་》ཞེས་པ་པར་སྐྲུན་བྱས།དའེི་ཁྲོད་ཀྱི་ཨ་རབ་ཨང་ཀིདང་སྣ་མང་རྩིས་ཐོ་འགོད་པ་ད་ེམགྱོགས་མྱུར་ངང་ཁྱབ་སྤལེ་བྱུང་ནས་དངེ་རབས་ཀྱི་རྩིས་ག ཉརེ་རིག་པའི་རྨང་གཞིར་གྱུར།ཡོ་རོབ་ཏུ་ཤུགས་རྐྱནེ་ཆ་ེཤོས་ལྡན་པའི་དངུལ་ཁང་ཕྱུག་བདག་ཡིན་པའི་མ་ེཏི་ཆིའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་ཀྱི་གྲུབ་འབྲས་ད་ེསྣ་མང་རྩིས་ཐོ་འགོ ད་པ་དང་འབྲལེ་བ་དམ་ཟབ་ཡོད་པ་རདེ།གླངེ་རིན་ཡོད་པ་ཞིག་ནི་མ་ེཏི་ཆིའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་ཀྱིས་སྒྱུ་རྩལ་མཁས་ཅན་ལ་ཕངས་སམེས་མདེ་པར་རོགས་རམ་བྱས་པ་དེ ས་རིག་རྩལ་བསྐྱར་དར་ལ་མདེ་དུ་མི་རུང་བའི་དངོས་པོའི་རྱང་གཞི་ཞིག་ཆགས་ཡོད། ཚན་རིག་ནི་རྒྱུན་ཆད་མདེ་པར་གོང་འཕལེ་དང་རྒྱ་ཆ་ེརུ་འགྲོ་བའི་ཤསེ་བྱའི་ཆ་ཅན་ཞིག་ཡིན།“ཀོ་པའ་ེཉི་ཡིས་ཐུའོ་ལ་ེསྨིའི་གསུང་རྩོམ་《མཆོག་གྱུར་རྣམ་བཤད་》 ཅསེ ་པ་དཔྱད་གཞིར་མང་དུ་བཟུང་ཡོད།པར་སྐྲུན་ལས་རིགས་བྱུང་བ་དསེ ་ད་ེ ཉིད་སྔར་བས་ལས་སླ་རུ་འགྲོ་བར་ཐ་ེ ཚོམ་སྱུ་ཙམ་ཡང་བྱདེ ་མི་དགོས།”པར་སྐྲུན་དང་དཔ་ེསྐྲུན་བྱས་པ་དསེ་ཚན་རིག་ཞིབ་འཇུག་ལ་སྐུལ་འདདེ་བཏང་བ་མ་ཟད།ཚན་རིག་གི་སྤལེ་རསེ་ལའང་ཤུགས་སྣོན་བརྒྱབ་སྟ།ེརིག་གཞུང་སྐོར་གྱི་གསུང ་རྩོམ་སྣ་ཚོགས་དང་ད་ེབཞིན་དུས་བཀག་ལྟར་རིག་གཞུང་དུས་དབེ་བཅས་ཀྱི་ཐོག་ནས་ཚན་རིག་གི་གྲུབ་འབྲས་གསར་ཤོས་མགྱོགས་མྱུར་དུ་ཁྱབ་སྤལེ་བྱདེ་ཐུབ་པ ར་བྱས་ཡོད།པར་འདབེས་འཕྲུལ་འཁོར་དང་བློས་འགེལ་ཆོག་པའི་སྦྲག་སྲིད་ཞབས་ཞུ་ལས་ཆ་འཕྲིན་གྱི་དྲ་རྒྱ་ཞིག་གྲུབ་ཡོད་པ་སྟ།ེ“རྒྱང་ཐག་རིང་ལ་རིམ་པ་མཐོ་བ འི་ཁ་བརྡ་དང་འབྲལེ་འདྲིས་ཀྱི་ཐབས་ལམ་ནི་ཁྲིམས་ཁང་དང་སློབ་ཆནེ་ནས་ལག་བྲིས་བརྒྱུད་ད་ེངག་ཐོག་ནས་ཁྱབ་སྤལེ་བྱས་པ་དེ་ནི་ཡིག་སྨར་པར་འདབེས་འ བོར་ཆནེ་ལ་བརྟནེ་ནས་ཡིག་ཐོག་ནས་ཁྱབ་སྤལེ་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན།” ཉ་ེརབས་ཚན་རིག་གི་འཐུས་ཚབ་རང་བཞིན་གྱི་བསམ་བློ་ཞིག་ཡིན་པའི་ཆ་ནས།མ་ཅི་ཡ་ཝ་ེལིའི་“ཆབ་སྲིད་རིག་པ་གསར་པ་”དང་།ཀོ་པའ་ེཉིའི་“གནམ་དཔྱད་རིག་པ་གསར་པ།”ཝ་ེས་ལིའི་“གཤགས་ལས་རིག་པ་གསར་པ།”ཕ་ེཀནེ་གྱི་ཚོད་ལྟའི་ཚན་རིགཅ་ལི་ལུའ་ེཡི་དངོས་ལུགས་རིག་པ།ཉིའུ་ཏུན་གྱི་ཤུགས་རིགམ་ལན་མ་ེསནེ་གྱི་“མཚན་ཉིད་རིག་པ་གསར་པ་”སོགས་ཁོང་ཚོའི་བསམ་བློ་དང་བརྩམས་ཆོས་དག་ནི་པར་འདབེས་ལ་བརྟནེ་ནས་ཆསེ་ཆརེ་དར་བ་ཞིག་ཡིན།ད་ེལས་ལྡོག་སྟ།ེཤསེ་རབ་ཅན་གྱི་ཏ་·ཧྥནུ་ཆི་ལའང་ད་ེབཞིན་དུ་གསར་གཏོད་དང་བརྩམས་ཆོས་མང་པོ་ཡོད་མོད།འོན་ཀྱང་ཁོང་གིས་དཔ་ེཆ་དཔར་དུ་བསྐྲུན་རྒྱུ་ཁས་མ་བླངས།དསེ་ཁོང་ལ་སམེས་ནུས་ཡོད་རྒུ་བཏོན་པ་དང་།གནམ་གྱི་བཟོ་ལས་ཀྱང་ཁྱད་དུ་འཕགས་པའི་གསར་གཏོད་ཞིབ་འཇུག་གྲངས་མདེ་ཅིག་ནི་མྱུ་གུ་མ་འབུས་པའི་ས་བོན་དང་འདྲ་བར།སྐབས་དའེི་ཚན་རིག་འཕལེ་རྒྱས་ལ་བྱས་རྗསེ་ཅི་ཡང་མ་བཞག་པར་གྱུར།དེར་བརྟནེ།ཚན་རིག་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་སྲོལ་འབྱདེ་མཁན་ཆའོ་ཀྲི་·ས་ཏུན་གྱིས་པར་འདབེས་ལག་རྩལ་ད་ེཉ་ེརབས་ཀྱི་ཚན་རིག་གསར་བརྗའེི་སྔོན་འགྲོ་གལ་ཆནེ་ཞིག་ཏུ་བརྩིས་པ་སྟ།ེ

པར་འདབེས་ལག་རྩལ་གསར་ཪྙདེ་བྱུང་བ་ནི་མིའི་རིགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྟངེ་གི་རླབས་ཆ་ེབའི་ཁ་ཕྱོགས་འགྱུར་མཚམས་ཤིག་ཡིན་ལ།དསེ་ཚན་རིག་གི་ལོ་རྒྱུས་ལ་ཧ་ཅང་གལ་ཆ།ེཔར་འདབེས་ལག་རྩལ་གྱིས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་འཕྲདེ་གཞུང་བསྒྱུར་ཡོད།རྒྱུ་མཚན་ནི་དསེ་བློས་མི་འཁལེ་བའི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་རྣམ་ པའི(ངག་ཐོག་གི་རྣམ་པ་དང་ལག་བྲིས་ཀྱི་རྣམ་པའི)ཚབ་བྱས་པ་དང་།དའེི་ཚབ་ཏུ་བརྟན་པོ་དང་།བློས་འཁལེ་བ།ཡུན་རིང་བཅས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཡོད་པས།མིའི་རིགས་ལ་གློ་བུར་དུ་བློས་འཁལེ་ཆོག་པའི་དྲན་ཤསེ་ཤིག་ཐོབ་པ་དང་འདྲ་བར་ཁ་གཡངེ་མིག་གཡངེ་དང་།ངསེ་མདེ་མི་རྣམས།གཞན་ལ་ མགོ་སྐོར་གཏོང་སླ་བའི་དྲན་ཤྱསེ་ཤིག་བྱུང་བ་མ་ཡིན།

ཚན་རིག་གསར་བརྗསེ་དད་པ་ཁོ་ནའི་རྨང་གཞིར་གྱུར་པའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་དབང་གྲགས་ལ་མི་ད་ེབས་མང་བ་ཞིག་ལ་དོགས་པ་སྐྱ་ེརུ་བཅུག་པ་དང་།ཤུགས་རྐྱནེ་ཐེ བས་ནས་རིམ་བཞིན་འགྱུར་ལྡོག་འགྲོ་བའི་ཁྲོད་དུ་ཚན་རིག་དང་ཆོས་ལུགས་བར་གྱི་འགལ་བ་ཇ་ེཆརེ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད།ཚན་རིག་གསར་བརྗ་ེད་ེཆོས་ལུགས་བཅོས་ བསྒྱུར་དང་འབྲལེ་བ་ཡོད་པར་མ་ཟད།རྗསེ་ཀྱི་བློ་སྒོ་འབྱདེ་པའི་ལས་འགུལ་དང་ཡང་ཐད་ཀར་འབྱུང་ཁུངས་ཡོད་པ་རདེ།བློ་ལྡན་བློ་སྒོ་འབྱདེ་མཁན།གནའ་དུས་ད ག་ཕལ་ཆརེ་དུས་སྐབས་ཆནེ་པོ་བཞི་ལ་བགོས་ཡོད་ད།ེཉ་ེབའི་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆུ་བོ་ཆནེ་པོའི་ཤསེ་རིག་དང་།གནའ་བོའི་ཀ་ེརི་སའེི་རོ་མ།ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་བཅས་ ཀྱི་ལོ་ངོ་སྟོང་གི་དབང་སྒྱུར་དང་།རིག་རྩལ་བསྐྱར་དར་གྱི་དངེ་རབས་ནས་འགོ་ཚུགས།དུས་སྐབས་བཞི་པོ་ད་ེམཚམས་ཚིགས་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་ཕན་ཚུན་འབྲལེ་བ་ ཡོད་པ་སྟ།ེདུས་སྐབས་དང་པོ་དང་གསུམ་པ་གཉིས་འགྲོགས་པའི་དུས་སྐབས་ནི་ལྷ་སྒྲུང་དང་།དད་མོས།རྨོངས་དད་བཅས་ཀྱི་དུས་རབས་ཤིག་རདེ།དུས་སྐབས་གཉི ས་པ་དང་བཞི་པ་གཉིས་ཀ་རྗསེ་དཔག་དང་།ཚན་རིགབློ་སྒོ་འབྱདེ་པའི་དུས་རབས་བཅས་རདེ།དངེ་རབས་ཀྱི་ཚན་རིག་དང་བློ་སྒོ་འབྱདེ་པའི་བསམ་བློའི་སྒྲུབ་བྱདེ ་འདོན་པའི་རྨང་གཞི་དང་དམིགས་ཡུལ་གྱི་གྲས་ཤིག་ཡིན་པའི་ངོས་ནས་ཁོང་ཚོའི་བསམ་པར་མིའི་རིགས་ཡོད་ཚད་ནི་“རིགས་རྒྱུད་”གཅིག་འདྲ་ཡིན་པར་མ་ཟད། ཐུན་མོང་གི་རིན་ཐང་བརྡར་གཅོད་ཀྱི་རྨང་གཞི་མཉམ་སྤྱོད་བྱས་ནས་བད་ེསྐྱིད་གཅིག་འདྲ་དོན་གཉརེ་བྱདེ་ཀྱི་ཡོད་སྙམ། “པར་འདབེས་ལག་རྩལ་གསར་གཏོད་བྱས་པ་དསེ་མིང་མ་བཀོད་པའི་ལག་རྩལ་རང་བཞིན་གྱི་རྒྱུ་རྐྱནེ་མང་པོ་མདེ་པར་བཟོས་པ་དང་།དུས་མཚུངས་སུ་རིག་རྩལ་ བསྐྱར་དར་ལས་འགུལ་གྱིས་ཤསེ་བྱའི་ཐོན་དབང་དང་རིག་རྩལ་མཚན་སྙན་གྱྱི་ལྟ་བ་གསར་པ་བཙུགས་ཡོད།” དཔ་ེདབེ་ལག་བྲིས་རིག་གནས་ཀྱིས་གསར་ག ཏོད་ཀྱི་ཆདེ་ཁ་ེདང་རྩོམ་རིག་གསར་རྩོམ་གྱི་རྩོམ་གྱི་བདག་དབང་རྒྱུན་འཁྱོངས་བྱདེ་མི་ཐུབ།པར་འདབེས་ཐོན་རྫས་ཀྱི་རྩོམ་པ་པོའི་མིང་འགོད་དབང་ད་ེཔར་དབ ང་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་བརྩི་འཇོག་དང་སྲུང་སྐྱོབ་ཐོབ་ཀྱི་ཡོད།ད་ེནི་ཕྱིས་སུ་བྱུང་བའི་བཟོ་ལས་གསར་བརྗ་ེཡི་ཆདེ་ཁའེི་ལམ་ལུགས་དང་དུས་གཅིག་ཏུ་བྱུང་བ་རདེ།པ ར་སྐྲུན་དཔ་ེཆ་ཐོན་མ་ཐག་ཝ་ེཉི་སི་ཡིས་སྔོན་ལ་བདག་དབང་བཅའ་ཁྲིམས་དང་ཆདེ་ཁའེི་བཅའ་ཁྲིམས་གཏན་འབབེས་བྱས།《ཨ་མ་ེརི་ཁའི་རྩ་ཁྲིམས་》ཀྱི་ ནང་དུ།“རྩོམ་པ་པོ་”དང་“གསར་གཏོད་པ་”ནི་ངོ་བོ་གཅིག་ཏུ་གཏོགས་པ་དང་།ད་ེགཉིས་ལ་དུས་ཚོད་ངསེ་ཅན་ཞིག་གི་ནང་དུ་“རང་ཉིད་ཀྱི་བརྩམས་ཆོས་དང་ག སར་ཪྙདེ་”ཀྱི་དབང་ཆ་ཡོད་པ་དང་།“ཚན་རིག་དང་ཉརེ་སྤྱོད་སྒྱུ་རྩལ་ཡར་ཐོན་ཡོང་བར་སྐུལ་འདདེ་”བྱདེ་ཀྱི་ཡོད། ཟུར་ཟའི་དོན་ཞིག་ཡོད་པ་ནི་རིག་རྩལ་བསྐྱར་དར་ནི་རིག་གཞུང་གི་གནའ་གསོ་ལས་འགུལ་ཞིག་ཡིན་ནའང་།གནའ་བོའི་ལ་ཏིང་ཡི་གེ་ནི་མགྱོགས་མྱུར་ངང་ཉམ ས་རྒུད་དུ་སོང་བ་རདེ།པོ་ཀྱ་ཆིའུ་ཡི་《ཉིན་བཅུའི་གླངེ་མོལ》དང་མ་ཅི་ཡ་ཝ་ེལིའི་《རྒྱལ་པོའི་སྐོར་གླངེ་བ་》ཞསེ་པ་གཉིས་ཀ་དབྱི་ཐ་ལིའི་ཡུལ་སྐད་ལས་བྲིས་པ་ཞི ག་ཡིན་པ་ལས་ལ་ཏིན་ཡི་གེ་བདེ་སྤྱོད་བྱས་མདེ།ཀུའུ་ཏངེ་པའོ་པར་འདབེས་འཕྲུལ་འཁོར་བྱུང་ནས་ལོ་50སོང་རྗསེ་པར་འདབེས་བྱས་པའི་“འབྱུང་གླའི་དབེ་”ཀྱི་ན ང་དུ་ལ་ཏིང་ཡི་གེ་ཡིས་བཅུ་ཆ་བདུན་ཡན་ཟིན་ཡོད།འོན་ཀྱང་ལོ་ངོ་100ཡི་རྗསེ་སུ།ལ་ཏིན་ཡི་གེའི་དཔར་བའི་དབེ་ཀྱིས་དཔར་བའི་དབེ་ཡོངས་ཀྱི་ནང་དུ་20%ཡ ང་ཟིན་མདེ།

གལ་ཏ་ེཔར་ཤིང་གིས་དཔར་འདབེས་བྱས་པ་དསེ་ཡི་གེ་པར་སློག་(ད་ེརྟག་པར་པར་སློག་རྒྱག་པར་སྤྱོད་ཀྱི་ཡོད་) བྱས་པ་ངསེ་པར་དུ་མཚོན་ཐུབ་ཀྱི་མདེ་ན།ཡིག་སྒྲིག་དཔར་འདབེས་ལ་ཡི་གེའི་ཁ་ཕྱོགས་ཧ་ཅང་གསལ་པོ་ཡོད་པས།ད་ེནི་སྐད་བརྡའི་གསར་བརྗ་ེཞིག་ཏུ་གྱུར་པ་རེ ད།པར་འདབེས་ལག་རྩལ་གྱིས་རྒྱུ་ཆ་འཚོལ་སྡུད་དང་གསོག་འཇོགའཚོལ་འཚོལ།བརྗ་ེརསེ་བཅས་ཀྱི་རྣམ་པ་བསྒྱུར་ཏ།ེསྐད་ཚིག་དག་སྒྲའི་འཇིག་རྟནེ་ནས་སྤོ་བསྒྱུར ་བྱས་ཏ་ེམཐོང་ཚོར་གྱི་ངོས་མཉམ་ཆ་ཚང་ཞིག་ཏུ་བསྐྱལ།ད་ེལས་ཡིག་ཐོག་གི་འཇིག་རྟནེ་ཞིག་གསར་དུ་བསྐྲུན།དབེ་པར་དུ་བསྐྲུན་པར་གནའ་བོའི་དཔ་ེཁྲིད་དོར་ མདེ་ནའང་།དསེ་རང་སྦྱོང་བྱདེ་ཐུབ་པར་གྱུར།སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་སློབ་ཁྲིད་བྱདེ་སྟངས་ལ་འགྲན་སློང་འཕྲད་ད།ེསྤྱང་གྲུང་དོད་པའི་སློབ་མ་དང་ལག་ཤསེ་པ་ཞིག་གིས་ཐ་ ན་དཔ་ེཀློག་རང་སྦྱོང་བྱདེ་ཆོག་གི་ཡོད།དགེ་རྒན་དང་སློབ་ཆནེ་གྱི་དགེ་རྒན་ཆ་ེམོ་བ་ལས་བརྒལ་གྱི་ཡོད།ཉིའུ་ཏུན་དང་ཏི་ཀུའུ་གཉིས་ཀྱིས“སྔོན་རབས་པའི་ཕྲག་ པའི་ཐོག་ཏུ་ལངས་ཡོད”ཅསེ་བཤད།པར་འདབེས་དཔ་ེདབེ་གྲལ་སྟར་སྒྲིག་ཞིང་དྲ་ངོས་གཅིག་གྱུར།ཁ་གསལ་གཏིང་གསལ་བཅས་ཡིན་པས།དཔ་ེཀློག་སྔར་བས་མ གྱོགས་པ་དང་མི་གཅིག་གི་ངག་ཀློག་སྔར་བས་ཡོངས་ཁྱབ་ཏུ་གྱུར་ཡོད།དཔ་ེདབེ་ལག་བྲིས་བྱདེ་པའི་དུས་རབས་སུ་དཔ་ེདབེ་ཀློག་པ་ཞསེ་པ་ནི་ཐུན་མོང་གི་བྱདེ་ སྒོ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་།མི་གཅིག་གིས་ཀློག་པ་དང་མི་ཁག་གཅིག་གིས་ཉན་གྱི་ཡོད།ཆིང་གི་མི་ཧོ་ཧྲའོ་ཅི་ཡིས“གནའ་མིས་བརྩམས་པའི་དཔ་ེཆ་ནི་བདནེ་ལུགས་གཙོ་བོ་ ཡིན་པ་ལས།རྩོམ་ཡིག་མ་ཡིན་པར་སྤལེ་ཐབས་མདེ།སྒྲ་ཚིགས་མ་ཡིན་པར་སྤལེ་ཐབས་མདེ།” སྒྲ་ཀློག་སྟངས་ནི་ངག་ཐོག་རིག་གནས་ལས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་པ ་ལྟར།སྒྲ་ཀློག་སྟངས་ནི་པར་སྐྲུན་རིག་གནས་ལས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན།ཞེསགསུངས་ཡོད།སྒྲ་ཀློག་སྟངས་ནི་པར་སྐྲུན་རིག་གནས་ལས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན།ང ག་ཀློག་བྱས་ན་ཡི་གེ་མགྱོགས་མྱུར་ངང་ནང་དུ་འགྱུར་ཐུབ་པ་དང་།མིའི་ནང་སམེས་ལ་ཤུགས་རྐྱནེ་ཟབ་མོ་ཐབེས་སྲིད།སྙན་ངག་ཚིག་སྙན་པོ་རིམ་བཞིན་ཉམས་ཤིང་།རྩོམ་ཡིག་རིང་ཞིང་རྒྱས་པོ་ཡོད་པའི་བརྩམས་སྒྲུང་གི་སྤྱོད་ཚུལ་དར་འགོ་ཚུགས།

《ཐང་ཅ་ེཧ་ེཏའེི》ཤུགས་རྐྱནེ་ཧ་ཅང་ཆནེ་པོ་ཡོད་པས་སི་ཕནེ་གྱི་སྐད་དརེ“ས འ་ེདབན་ཐི་སིའི་སྐད་ཡིག”ཅསེ་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད།གལ་ཏ་ེམ་ེསྒྱོགས་དང་མ་ེརྫས་ཀྱིས་རྟ་པའི་མཁར་རྫོང་གཏོར་བ་རདེ་ཅསེ་བརྗོད་ཚེ།བརྩམས་སྒྲུང་དང་ཡི་གེས་རྟ་པ འི་སྙིང་སྟོབས་མདེ་པར་བཟོས།མི་རྣམས་ཀྱིས་མ་ེརྫས་ལ་གདོན་འདྲ་ེཡི་གསར་གཏོད་དང་།པར་འདབེས་ལ་གོང་མ་སྔོན་མའི་གསར་གཏོད་ཟརེ། མིའི་རིགས་ཀྱིས་ཡི་གེ་གསར་གཏོད་བྱས་ཡོད་ཀྱང་ད་བར་ཚེག་ཤད་ཀྱི་རྟགས་མདེ།ཡི་གེའི་ལྟ་ཀློག་ནི་ཁ་སྐད་ཀྱི་ཉམས་མྱོང་ཁོ་ནར་བརྟནེ་ནས་རང་འགུལ་ངང་ཁོ ང་དུ་ཆུད་པ་ཞིག་རདེ།གཏན་འཁལེ་མདེ་པ་ད་ེརིགས་པར་འདབེས་བྱུང་བ་དང་བསྟུན་ནས་མཇུག་སྒྲིལ།པར་འདབེས་ནི་གནད་ལ་འཁལེ་བ་དང་།ཕྱི་རོལ་ཡུལ་ད ང་མཐུན་པ།དབང་གྲགས་བཅས་དོན་གཉརེ་བྱདེ་པ་དང་།ད་ེརྗསེ་ཚན་རིག་དང་།གསར་འགྱུར།རྩིས་རིག་གི་སྤྱི་འགྲོས་དང་ཁྲིམས་ལུགས་ཁྲིམས་སྲོལ་སོགས་པར་འ དབེས་ཁྲོད་ནས་མི་ཐོན་པ་གཅིག་ཀྱང་མདེ།དབྱི་ཀྲ་ལིའི་དཔ་ེསྐྲུན་ཚོང་པ་མ་ནུའུ་ཐི་ཝུའུ་སིས་པར་འདབེས་ཚེག་རྟགས་ལྔ་གཏན་ལ་ཕབ་པ་སྟ།ེཚེག་འབྲིང་(དང་ །)ཆ་རྟགས།(དང་པོ།)རྫུས་རྟགས།(དང་པོ།)རྫོགས་རྟགས།(འདྲི་རྟགས་(དང་པོ།) བཅས་ཡིན།ཁས་ལནེ་དགོས་པ་ཞིག་ལ་པར་འདབེས་གསར་བརྗ་ེནི་དཔ་ེཀློག་གསར་བརྗ་ེལ་བརྟནེ་ནས་མིའི་བསྒྱུར་བཅོས་ལགེས་གྲུབ་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་པས།དཔ་ེ ཀློག་རིག་གནས་ད་ེདངེ་རབས་ཀྱི་གཞི་རྩའི་ཁྱད་ཆོས་ཤིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད།ཁ་སྐད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ད་ེཡིག་ཐོག་གི་སྤྱི་ཚོགས་སུ་གྱུར་རྗསེ།ཀློག་འབྲི་ནུས་པ་ད་ེགཞི་རྩའི་འ ཚོ་གནས་ཀྱི་ནུས་རྩལ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད་པས།དཔ་ེཆ་ཀློག་པ་དང་ཡི་གེ་ཤསེ་པ་ནི་ལོ་ན་མ་སོན་པའི་སྐྱ་ེབོས་ངསེ་པར་དུ་དང་ལནེ་བྱདེ་དགོས་པའི་སློབ་གསོ་ཞིག་ ཏུ་གྱུར་ཡོད།“དར་མའི་མཚན་ཉིད་གསར་པ་ཞིག་པར་སྐྲུན་བྱས་ཡོད་པ་སྟ།ེམི་དར་མ་ཞསེ་པ་ནི་ལྟ་ཀློག་གི་ནུས་པ་ལྡན་པའི་མི་ལ་ཟརེ་བ་དང་།བལྟོས་བཅས་ཀྱི་སྒོ ་ནས་བྱིས་པའི་མཚན་ཉིད་གསར་བ་ཞིག་ཡོད་པ་སྟ།ེབྱིས་པའི་དུས་ཞསེ་པ་ནི་ལྟ་ཀློག་གི་ནུས་པ་མདེ་པའི་མི་ལ་ཟརེ།